/** code Hien thi Favicon */ /** Ket thuc code Hien thi Favicon */
Starkware - giải pháp Layer 2 nổi bật - HiddenGem Team

Starkware – giải pháp Layer 2 nổi bật

Project

Starkware – giải pháp Layer 2 nổi bật

Project

Starkware – giải pháp Layer 2 nổi bật

Project

Vấn đề về gas fee của mạng lưới Ethereum không còn xa lạ gì tới những người tham gia thị trường crypto nói riêng và blockchain nói chung. Hàng loạt blockchain mới ra đời như Solana, Avax, Luna, Near,.. ra đời để giải quyết vấn đề này nhưng tất cả vẫn không thể nào thay thế được vị trí của Ethereum khi mà TVL vẫn chiếm hơn 58% trong khi các blockchain khác chỉ chiếm 0,17% tới 7%.

Bởi vì Ethereum có một nền tảng vững chắc về công nghệ, phi tập trung, bảo mật cao và quen thuộc với devs, người dùng. Đây là lý do vì sao, các dự án layer 2 tận dụng lợi thế vốn có của ETH để tích cực phát triển với nhiều giải pháp khác nhau, nhằm giảm phí gas và tăng khả năng mở rộng của Ethereum, cạnh tranh với các dự án blockchain khác.

Trong số đó, các giải pháp Zk-Rollup và Validum không thể không nhắc đến và một công ty – dự án đã và đang chứng tỏ được vị thế của mình ở 2 mảng trên đó chính là Starkware với công nghệ STARK liên quan đến ZK-Starks, StarkEx và StarkNet.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu Starkware là gì? Liệu đây có phải là giải pháp mở rộng Layer 2 đáng chú ý mới cho Ethereum?

Starkware là gì?

Starkware (hay còn gọi là Starkware Industries) là công ty được thành lập vào tháng 1 năm 2018 bởi Eli Ben-Sasson – Đồng sáng lập của STARK & ZCash. StarkWare giúp cải thiện khả năng mở rộng và quyền riêng tư của các blockchain bằng cách sử dụng công nghệ STARK để triển khai và xác minh zero-knowledge proof, dựa trên ngôn ngữ Turing – hoàn chỉnh Cairo.

Có thể nói Starkware là một trong những tổ chức hàng đầu trong việc nghiên cứu và triển khai công nghệ zero-knowledge. 

Cách StarkWare thực hiện là giải quyết các vấn đề khó trước, xây dựng công nghệ cốt lõi, sau đó đưa nó vào sản xuất theo kiểu từng phần và họ sẽ xây dựng theo cách này khi hoàn thành StarkNet.

Các sản phẩm của Starkware

Starkware cung cấp một bộ sản phẩm cốt lõi bao gồm: Cairo, SHARP, VeeDo, StarkEx, StarkNet.

Cairo

Cairo ra mắt vào tháng 7 năm 2020, để tạo các chương trình STARK-provable cho tính toán chung. Bên cạnh đó, Cairo cung cấp năng lượng cho StarkEx, công cụ mở rộng các ứng dụng trên Mainnet (bao gồm dYdX, Sorare, Immutable X và DeversiFi).

Một cách hiểu đơn giản hơn, Cairo là ngôn ngữ lập trình tính toán chung của Starkex & Starknet. Sau này tất cả các protocol & dapp xây dựng trên Starkex & Starknet đều sẽ sử dụng Cairo.

Starkware Labs

ethSTARK

Sử dụng ethSTARK (Scalable Transparent ARguments of Knowledge) để nén các chuỗi tính toán của hàm băm Rescue ở thông lượng cao.

Là một nhánh của proof-systems với các đặc tính về khả năng mở rộng và tính minh bạch. Khả năng mở rộng – thông qua quasilinear proving time và poly-logarithmic verification time; tính minh bạch – nghĩa là tất cả các thông điệp từ phía người xác nhận là coin ngẫu nhiên, công khai (requiring no trusted setup).

Ziggy

Ziggy là một bản đồ chữ ký Post-Quantum-Secure dựa trên ZK-STARK.

VeeDo

VeeDo là tính năng trustless randomness có thể xác minh được nhờ công nghệ STARK (tạm dịch là xổ số không tin cậy), tính năng này tương tự VDF của Chainlink. Các trường hợp sử dụng của VeeDo bao gồm: xổ số để chơi game, lựa chọn người dẫn đầu trong các giao thức PoS,… 

VeeDo hiện đã hoạt động trên mainnet.

Sharp

SHARP là một hệ thống cho phép thu thập một tập hợp các Cairo Programs (khác nhau) để tạo ra một proof cho tất cả chúng, sau đó đưa proof này lên Ethereum để nó được xác minh bởi một STARK verifier (một smart contract trên Ethereum).

Mục tiêu chung của SHARP là giảm phí gas xác minh proof. SHARP hiện được triển khai trên mạng trên Starkex.

Starknet & StarkEx

Starknet & StarkEx là giải pháp L2 Zk rollup cho Ethereum do Starkware xây dựng, chúng cho phép triển khai ở 2 chế độ như sau, hoặc kết hợp chúng với nhau (Volition): 

  • Chế độ ZK-Rollup: Xuất bản dữ liệu trên Ethereum.
  • Chế độ Validium: Xác minh tính khả dụng của dữ liệu bằng một sidechain.

Hiện tại Starknet & StarkEx là hai hệ thống riêng biệt dựa trên cơ sở hạ tầng tương tự (STARK, Cairo & SHARP). Trong tương lai khi StarkNet hoạt động ổn định, các dự án của StarkEx sẽ có thể chọn chuyển sang StarkNet, và trở thành một dapp trên StarkNet.

Hiểu đơn giản, Starkex là một phiên bản của Starknet được tùy lại để phục vụ cho Trading (Specific L2), còn Starknet là một phiên bản đầy đủ – permissionless decentralized ZK-Rollup.

Tất cả các giao dịch StarkNet sẽ được chia theo đợt định kỳ và tính hợp lệ của chúng sẽ được chứng minh trong bằng chứng STARK, sẽ được xác minh trên Ethereum. Vì nỗ lực tính toán cần thiết để xác minh các bằng chứng STARK là nhỏ theo cấp số nhân so với việc tính toán đã được chứng minh, StarkNet sẽ mở rộng Ethereum theo các mức độ lớn.

Vì tất cả các chuyển đổi trạng thái StarkNet sẽ được STARK chứng minh nên chỉ những chuyển đổi hợp lệ mới được chấp nhận trên Ethereum. Tất cả dữ liệu cần thiết để tạo lại trạng thái StarkNet đầy đủ sẽ được xuất bản trên blockchain. Bất kỳ ai cũng có thể chạy nút StarkNet của riêng họ. Các thuộc tính này sẽ làm cho StarkNet an toàn và không cần sự cho phép như Ethereum qua đó giúp đẩy nhanh tốc độ và giảm gas.

Hệ sinh thái của Starknet & StarkEx

Về tổng quan, Starknet gần đây nhất (cụ thể là ngày 22/2/2022) đã đưa ra thông báo về việc mở cho các ứng dụng, Dapp deploy contract trên Ethereum mainet.

Mặc khác, Starkex đã hoạt động mainnet vào năm 2020 và đã có một vài dự án chất lượng launch mainnet như: dYdX, DeversiFi, Sorare, ImmutableX.

Như chúng ta có thể thấy trên hình, riêng Starkware đã có 4 dự án đứng top như đã nêu trên và 1 StarkNet đang bắt đầu được triển khai.

dYdX

dYdX là một perpetual trading platform được xây dựng bằng công nghệ của Starkex. dYdX cung cấp nhiều tính năng bao gồm: giao dịch Spot (giao ngay), Margin (ký quỹ) và Perpetuals (hợp đồng không kỳ hạn).

Sorare 

Sorare là một trò chơi bóng đá giả tưởng thuộc thể loại NFT GameFi, nơi bạn có thể sưu tầm & chơi bằng trò chơi bằng các thẻ cầu thủ để kiếm giải thưởng hàng tuần.

Khác với dYdX, Sorare sử dụng Starkex để xây dựng một NFT marketplace riêng biệt giúp tiết kiệm chi phí trong việc mining & trading NFT cards của Sorare.

IMX

Immutable X (IMX) là giải pháp mở rộng quy mô lớp hai (L2) đầu tiên dành cho các token NFT trên Ethereum, với giao dịch tức thì, khả năng mở rộng lớn và không có phí gas để đào và giao dịch NFT, tất cả đều không ảnh hưởng đến bảo mật người dùng hoặc tài sản. Immutable X là giải pháp kỹ thuật tiên tiến nhất cho việc mở rộng quy mô NFT từng được xây dựng, phát triển thông qua công nghệ chính là zero-knowledge rollup (zk-rollup).

DeversiFi 

DeversiFi sử dụng Starkex để xây dựng cho mình một spot trading exchange, cho phép người dùng có thể Trade, Swap, Send Token và giao dịch OTC.

Team

Đội ngũ phát triển dự án

Dự án được điều hành bởi 1 đội ngũ khá hùng hậu.

  • Eli Ben-Sasson: Eli là người đồng sáng lập kiêm chủ tịch của StarkWare, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng quản trị của nó. Trong nhiều năm, Eli giữ các vị trí nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton, Harvard và MIT. Eli là người đồng phát minh ra các giao thức STARK, FRI và Zerocash.
  • Uri Kolodny: Uri là người đồng sáng lập kiêm CEO tại StarkWare, người đã đồng sáng lập một số công ty công nghệ, trong số đó có OmniGuide (một công ty MIT phát triển sợi quang học cho phẫu thuật nội soi) và Mondria (nhà phát triển các công cụ trực quan hóa dữ liệu lớn). Trước đây, Uri cũng từng là EIR với hai công ty VC của Israel và là nhà phân tích tại McKinsey.

Và nhiều cá nhân nổi trội khác

Advisors

Backers và Investors

Có thể dễ dàng nhìn thấy các tên tuổi lớn trong thị trường crypto như Coinbase Venture, Pantera, Alameda Research, Multicoin Capital trong danh sách các nhà đầu tư trên hình.

  • Seed Round (1/2018): Huy động được $6M (vốn chủ sở hữu) từ Pantera, Naval Ravikant, MetaStable, Floodgate, Polychain, Vitalik Buterin, Zcash Co-founder, Arthur Breitman, Da Hongfei, Bitmain, Elad Gil, Fred Ehrsam, Linda Xie,..
  • Series A (10/2018): Huy động $30M (vốn chủ sở hữu) từ Paradigm (Led), Intel Capital, Sequoia, Atomico, DCVC, Wing, Consensys, Coinbase Ventures, Multicoin Capital, Collaborative Fund, Scalar Capital, Semantic Ventures.
  • Series B (3/2021): Huy động $75M (vốn chủ sở hữu) từ Paradigm (Led) và các nhà đầu tư khác.

Với Việc có những cái tên chất lượng như vậy trong đội ngũ investor xuyên suốt 4 năm khởi chạy dự án phần nào khẳng định được chất lượng của dự án.

Roadmap

Họ đang xây dựng StarkNet theo 4 bước:

  • Bước 0 – Cơ sở (hoàn thành *)
  • Bước I – Planets: Bản tổng hợp một ứng dụng
  • Bước II – Constellations: Bản tổng hợp nhiều ứng dụng
  • Bước III – Universe: Bản tổng hợp phân cấp

Bước 0

StarkWare đã hoàn thành việc đặt ra một số nền tảng quan trọng cho StarkNet.

Cairo là ngôn ngữ & khuôn khổ cấp cao hoàn chỉnh Turing để cho ra mắt các bản thử nghiệm STARK mang tính toán tổng quát. Thay vì làm thủ công các “mạch” hoặc AIR phức tạp, một nhà phát triển ứng dụng có thể sử dụng Cairo để xác định bất kỳ logic nghiệp vụ nào, đã được chứng minh ngoài chuỗi và được xác minh trên chuỗi. Cairo đang được sử dụng trên Mainnet và cũng có sẵn cho các nhà phát triển .

Tháng 11/2021, StarkWare đã ra mắt trên mạng thử nghiệm Ethereum công khai phiên bản Alpha của Dịch vụ Bằng chứng Chung (GPS) của Cairo. Điều này sẽ cho phép các nhà phát triển xây dựng các ứng dụng của riêng họ bằng Cairo, thực hiện bất kỳ logic kinh doanh nào họ muốn. Họ sẽ gửi code Cairo của họ đến GPS để được chứng minh, và sau đó được xác minh.

Cairo và GPS là nền tảng của StarkNet – là nơi quyết định các nhà phát triển cung cấp cho họ khả năng tiếp xúc sớm với công nghệ này, không chỉ để họ có thể bắt đầu xây dựng trên nó mà còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của StarkNet.

Bước I

Bước này sẽ cho phép các nhà phát triển xây dựng và triển khai các ứng dụng có thể mở rộng của riêng họ trên StarkNet.

Tại thời điểm này, mỗi phiên bản StarkNet sẽ có thể chạy một ứng dụng duy nhất. Các trường hợp khác nhau có thể chạy các ứng dụng khác nhau.

Khung StarkNet sẽ bao gồm những điều sau:

  • Các cơ chế cần thiết để tạo bằng chứng STARK cho logic Cairo tùy ý, sau đó gửi và xác minh chúng trên Ethereum.
  • Tương tác với L1 Ethereum: gửi và rút token L1, xuất bản dữ liệu trên chuỗi, cơ chế thoát bảo vệ người dùng StarkNet khỏi các nhà khai thác StarkNet độc hại, v.v.
  • Quản lý số dư người dùng L2 và bộ nhớ và lưu trữ của ứng dụng.

Các nhà phát triển sẽ có thể chỉ tập trung vào việc xây dựng logic kinh doanh của ứng dụng của họ, sau đó chuyển sang sản xuất: triển khai và chạy nó trên quy mô lớn trên StarkNet.

Điều cho phép StarkWava xây dựng một ZK-Rollup có thể mở rộng tính toán tổng quát là sự kết hợp của:

  • Cairo, là một ngôn ngữ lập trình hoàn chỉnh Turing có mục đích chung
  • Ngăn xếp STARK mạnh mẽ (phương thức và trình xác minh), cho phép gói các phép tính khổng lồ vào một bằng chứng duy nhất

Bước II

Cairo, ngăn xếp STARK mạnh mẽ và GPS khuếch đại lợi thế cạnh tranh của StarkNet trong việc hỗ trợ Bản tổng hợp đa ứng dụng.

Ở giai đoạn này, StarkNet sẽ là một khuôn khổ đầy đủ chức năng để chạy nhiều ứng dụng với bất kỳ logic nghiệp vụ tùy ý nào trên Ethereum, với mỗi phiên bản được điều hành bởi một nhà khai thác duy nhất.

Bước III

Bước cuối cùng trong quá trình phát triển của StarkNet là phân cấp hoạt động của nó.

Gần đây nhất thì StarkNet đã sẵn ràng mở cửa cho các Dapp triển khai smartcontract trên nó với khả năng giảm thiểu phí gas cực thấp và tiềm năng mở rộng “vô hạn”.

Bên cạnh đó, trong một bài đăng trên blog ngày 21/12/2021, StarkWare đã thông báo rằng chuỗi Layer 3 sẽ cải thiện hơn nữa khả năng mở rộng của cơ sở hạ tầng blockchain của nó. Xây dựng dựa trên StarkNet Layer 2 chính của nó, Layer 3 sẽ cung cấp “khả năng siêu cấp” và tiếp tục giảm chi phí gas Ethereum.

Tổng kết

Trên đây là những kiến thức tổng quan về dự án lớn Starkware mà teamhiddengem muốn mang đến cho anh em.

Đối với giải pháp Zk-Rollup và Validium mà Starkex & Starknet cung cấp, chúng có khả năng mở rộng cao và độ trễ thấp hơn Optimistic Rollup. Bù lại, Starkex & Starknet có phần hạn chế về Smart contract. Có thể nhìn thấy đơn giản ở việc devs phải biên dịch ngôn ngữ Solidiy sang ngôn ngữ Cairo của Starknet.

Khó có thể xác định Starknet & Starkex sẽ thành công vượt bật và là giải pháp L2 đứng đầu trong tương lai hay không, nhưng với những gì Starknet & Starkex đã thể hiện và chuỗi Layer 3 mà Starkware đang triển khai mở rộng trên Starknet thì mình đánh giá chúng đang có vị thế khá tốt trong trường đua Layer 2, và nó sẽ phát triển nhanh mạnh hơn nữa khi mà cải thiện được các điểm yếu nêu trên của mình.

Disclaim: Bài viết chỉ vì mục đích thông tin và không được xem là lời khuyên đầu tư.